“Waarom is mijn lieve kind soms zo ontzettend boos, en wat kan ik er aan doen?” – Leony Vandebelt

“Waarom is mijn lieve kind soms zo ontzettend boos, en wat kan ik er aan doen?”

Over boosheid en agressie in kinderen, en de eerste stap naar meer harmonie, rust en plezier in je gezin.

In dit artikel deel ik mijn visie op boosheid in kinderen. Om je te helpen begrijpen waarom je anders zo lieve kind soms zo ontzettend boos kan zijn, waarom het niet persé altijd iets slechts is en wat het allerbelangrijkste is wat je kunt doen voor een kind dat worstelt met boosheid of agressie.

Vechten, vluchten of bevriezen

Mensen hebben net als dieren een overlevingsmechanisme. Als onze stress-levels te hoog worden en we voelen ons bedreigd reageren we met ‘vechten’, vluchten of bevriezen. Vaak kennen we alle drie vormen wel: we worden expressief boos, of passief agressief uit verdediging, we lopen weg, trekken ons terug, of we zijn het even helemaal kwijt en durven niks meer te doen of zeggen. De meeste mensen hebben een voorkeursreactie die o.a. te maken heeft met ons temperament en onze eerdere ervaringen.

Uiteindelijk leren we -hopelijk- zo met onze gevoelens om te gaan dat ons overlevingsmechanisme niet meer zo hard getriggerd wordt en we ons veilig genoeg voelen om onze gevoelens er te laten zijn, zonder dat ze ons gedrag overnemen. Dat we rustig met woorden kunnen benoemen wat we voelen en er over kunnen praten.

Kinderen nemen dezelfde soort reacties over. Als een kind veel temperament heeft zal het sneller geneigd zijn te ‘vechten’ als het te veel stress ervaart: expressief boos worden, slaan, met dingen gooien, etc. Kinderen met minder temperament, zullen in eerste instantie sneller geneigd zijn zich terug te trekken.

Hoewel alle kinderen, alle drie reacties kunnen vertonen, zul je bij kinderen met veel temperament dus sneller ‘problemen’ ervaren met boosheid of agressie.

Een kind dat boos of agressief is voelt zich niet goed

Jonge kinderen worden regelmatig overspoeld door emoties waar ze zich nog geen raad mee weten. Vooral kinderen met veel temperament en/of met ouders die zelf nog vanuit een ‘vecht’ overlevingsmechanisme reageren door hun boosheid op de kinderen te richten (schreeuwen, straffen, slaan), zijn sneller geneigd om zelf boos of agressief te worden als ze met zichzelf in de knoop zitten.

Een kind dat boos is voelt zich niet goed en kan daar nog niet op een andere manier mee omgaan. Er is bij jonge kinderen nooit een ‘slechte’ intentie. Het heeft niks te maken met dat ze niet van je houden, hun broertje/zusje niet lief vinden of graag iemand bewust pijn willen doen. Het is een schreeuw om hulp: “Help mama/papa, ik voel al deze gevoelens, ik ben in de war, ik ben bang, ik voel me niet goed, ik weet niet wat ik moet doen, aaaarrggh!”

Het is heel erg behulpzaam om je te realiseren dat je boze kind niet met bewuste opzet anderen pijn doet, maar om je hulp vraagt op de enige manier die het op dat moment kan.

Als je je kind in deze situatie kunt zien als onzeker, overspoeld en wanhopig op zoek naar hulp, als je het gedrag kunt zien als onmacht en vooral angst, wordt het al ietsje makkelijker om rustig te blijven en begrijp je ook waarom straffen, time-outs, en schreeuwen de situatie nooit beter maken. Je kind zal zich dan alleen maar meer onzeker en oncomfortabel voelen, wat alleen maar meer ‘lastig’ gedrag oproept.

Als een kind zich lang genoeg onveilig voelt (door straffen en andere expressieve boosheid bijvoorbeeld, zonder dat de connectie met de ouder weer herstelt), zal het uiteindelijk overgaan op een ander overlevingsmechanisme. Een kind raakt dan gedissocieerd (losgekoppeld) van zijn of haar gevoelens of gaat alles wegstoppen. Het lastige gedrag stopt dan allicht, uit angst en om te overleven, maar de schadelijke gevolgen voor de sociale en emotionele ontwikkeling voor zo’n kind zijn enorm. Het leert nooit op een gezonde manier met gevoelens of conflicten om te gaan en het kan jaren duren om dat als volwassene alsnog te leren en om emotioneel volwassen te worden en in balans te zijn.

Nou gebeurd dat niet heel snel en het gaat er ook niet om dat je nooit een keer boos ‘op’ je kinderen kunt worden, of dat het je nog niet lukt om niet te schreeuwen. Kinderen zijn heel erg flexibel. Je kunt het altijd weer goed maken, ‘sorry’ zeggen, knuffelen, samen spelen. En zolang ze een liefdevolle basis hebben en voldoende verbinding ervaren op andere momenten kunnen ze heel veel verwerken. Onze kinderen leren ons juist vaak om naar dit soort stukjes te kijken in onszelf, en ze zijn ontzettend vergevingsgezind.

De belangrijkste oorzaak van boosheid in kinderen

Een kind dat boos of agressief is voelt zich dus niet goed. Heel vaak zit er een andere emotie achter de boosheid. Soms worstelt het kind met grote gevoelens die het pas uit op het moment dat het zich veilig voelt. Bij jou. Hele kleine oorzaken kunnen dan enorme uitbarstingen veroorzaken, omdat er eindelijk ruimte is voor de overweldigende gevoelens die ergens waren blijven hangen. In die zin kun je een uitbarsting dan opvatten als een soort compliment: je kind voelt zich zo veilig bij jou, dat het zijn of haar diepste en grootste gevoelens eruit durft te laten.kind-boos

Er kunnen verschillende gevoelens en behoeftes achter de boosheid schuil gaan. Vaak is dat angst. Een kind kan zich angstig of onzeker voelen, door de komst van een broertje of zusje bijvoorbeeld, door een nieuwe of spannende ervaring of door een boze of afwezige ouder. Een kind kan zich schamen omdat ouders ‘goed bedoelde grapjes’ maken. Een gevoelig kind kan even helemaal vol zitten van alle prikkels van de dag. Een kind kan honger hebben of erg moe zijn. Een kind kan stress of andere gevoelens van jou oppikken.

Het kan zijn dat een kind bijvoorbeeld een erg perfectionistische aanleg heeft en het als heel belangrijk voelt om iets goed af te maken voordat het iets anders kan gaan doen. Het kan zijn dat je kind verdrietig is omdat hij/zij je erg gemist heeft of omdat jij verdrietig bent. Misschien voelt je kind zich een beetje onveilig of overspoeld en heeft het eigenlijk behoefte aan een hele duidelijke en voorspelbare grens van jou.

Maar de allerbelangrijkste oorzaak van boosheid in kinderen is de behoefte aan meer connectie. Aan de veiligheid en volledige acceptatie die kinderen ervaren als ze zich even echt verbonden met je voelen en je volle aandacht krijgen, en de ruimte die ze dan hebben om helemaal zichzelf te zijn.

We zijn vaak druk. We hebben meerdere rollen, meerdere kinderen, werk, huishouden, relaties, telefoons die afleiden en veel (gevoelige) mensen vinden het sowieso al lastig om vol aandacht in het hier en nu te zijn. Maar kinderen hebben een basis behoefte aan kwaliteitsaandacht en verbinding. Vooral als ze ons soms een hele dag niet zien, naar school of opvang gaan en vooral als we boos zijn geweest of er iets anders gebeurd is wat spannend voor ze was. Dat heeft niks te maken met verwennen. Het is iets wat kinderen nodig hebben om te overleven en om emotioneel gezond op te groeien.

Je hoeft kinderen niet 24 uur per dag je volledige aandacht te geven, maar er is een minimum hoeveelheid aandacht wat elk kind nodig heeft om zich veilig te voelen en ‘opgeladen’ te zijn. En als ze dat niet voldoende krijgen of voelen, gaan ze er om vragen. Vaak op manieren die wij als ‘minder prettig’ ervaren.

Als jouw kind worstelt met boosheid of agressie, maak dan vaker even ‘echt’ verbinding

Er zijn een aantal compassievolle en effectieve dingen die helpen om met boosheid in kinderen om te gaan. Qua oorzaak is er ook een grote rol voor hoe ouders zelf met emoties omgaan, de dynamieken tussen ouders en kinderen, wat kinderen spiegelen, en het helpt enorm om ook daar naar te kijken. Maar de belangrijkste manier voor vrijwel elk kind om de situatie te veranderen en om je kind te helpen is door vaker met je volle aandacht verbinding te maken met je kind.

Als je terugdenkt aan de mooiste, liefste momenten die je samen had met je kind, waar jullie helemaal genoten van elkaar en samen plezier hadden, zijn die momenten dan van langere tijd geleden (voordat het boze en agressieve begon bijvoorbeeld), of heb je die nog regelmatig, bijna dagelijks? Vaak worden de leuke momenten minder als er ‘problemen’ ontstaan met boosheid of agressie, terwijl het juist dan zo extra nodig is.

Neem wat vaker echt even de tijd voor je kind. Één op één. Het mooie is: je hoeft er alleen maar te zijn. Kinderen weten vaak precies wat ze het liefste met hun ouders doen. En anders kun je zelf een spelletje initiëren. Er zijn geen magische woorden om je kinderen iets extra’s mee te geven. Jouw volledige, onverdeelde aandacht en aanwezigheid is genoeg om je kind helemaal op te laden. Heb plezier samen en lach. Bijkomend groot voordeel is dat je je er zelf ook beter door voelt en meer geniet van je kind.

Doe iets samen waarbij je allebei je aandacht helemaal op elkaar kunt richten: Spelen, stoeien, liedjes zingen, dansen, dieren nadoen, spelletjes waar je verder niks voor nodig hebt, grapjes maken, verkleden, gekke gezichten trekken, tikkertje, wat jij en je kind ook maar leuk vinden om helemaal samen te doen.

Ik ben een groot fan van voorlezen, maar wanneer je een boekje leest heb je allebei een groot deel van je aandacht in het verhaal. Dat voelt nog steeds knus en heerlijk, alleen voor deze ‘speciale verbindingstijd’ kies je liever iets waarbij je elkaar je volledige aandacht geeft.

Verschillende kinderen maken connectie op verschillende manieren maar vaak helpt het enorm als je je kind aan het lachen kunt krijgen (kietelen is een uitzondering want hoewel kinderen hier soms wel om lachen voelt het niet altijd even fijn). Lachen is een ontzettende opluchting en helpt je kind zich helemaal veilig en geaccepteerd te voelen.

Je kunt ook voor het slapen gaan in bed, na het boekje lezen, nog even rustig samen kletsen en een aantal minuten even je volledige aandacht aan je kind geven.

Als je het graag wilt proberen en een richtlijn zoekt is 15 minuten per dag, per kind een goed uitgangspunt. Deze tijd is dan alleen jullie speciale verbindingstijd en samen eten, lezen, filmpje kijken, wat dan ook, staat daar los van. Verder is het een kwestie van uitproberen wat je kind precies nodig heeft om opgeladen te zijn en wat lukt in jullie huishouden. Als elke dag niet lukt kun je ook in ieder geval de dagen doen dat je kind lang weg is geweest, of hier en daar 5 minuutjes tussendoor spelen, afwisselen met je partner, of in het weekend extra tijd maken, etc.

Een kind dat regelmatig even ‘quality time’ met een ouder heeft kan zichzelf bovendien veel beter vermaken en redden in de tijd dat jullie niet samen zijn of jij even iets anders aan het doen bent.kind-haar

Nou kan het zijn dat je net lekker een kwartiertje helemaal met je volle aandacht met je kind gespeeld hebt en je kind vervolgens ontzettend boos wordt als je hier weer mee op wilt houden. Het kan zijn dat je kindje dan nog niet volledig is ‘opgeladen’, maar het kan ook zijn dat er nog een groot gevoel ergens onder zat wat er graag uit wou. Vooral als je hier net mee begint.

Als je kind zo boos wordt na het samen spelen kun je je misschien gaan afvragen of je het wel ‘goed’ hebt gedaan, of je kind het spelen met jouw wel waardeert en of het wel ‘zin heeft gehad’. Absoluut wel. Je hebt het zelfs zo goed gedaan en zo’n fijne en veilige omgeving gecreëerd voor je kind, dat eindelijk dat grote gevoel eruit komt. Niks persoonlijks. Je kind voelt zich veilig bij jou, dat is een compliment. Soms vervelend en oncomfortabel voor ons, maar wel iets gezonds. Veel gezonder dan opkroppen.

Zie de eventuele boze bui als iets gezonds en positiefs, en als teken dat jij je kind helpt emotioneel weer in balans te komen. Het is geen verwijt aan jou, het moet er gewoon even uit.

In de zomer was ik zelf een tijdje wat ‘afwezig’ door vervelend nieuws over een familielid. Mijn prachtige en temperamentvolle spiegeltje – mijn zoontje dus – gaf dat onmiddellijk terug door boze buien te hebben en op dwingende manieren om aandacht te vragen. Toen ik het doorkreeg ben ik weer even heel bewust aanwezig geweest voor hem. Hij is dol op stoeien, kussengevechten, gekke bekken trekken. Dan liggen we helemaal in een deuk samen.

Na twee dagen was de situatie al 50% beter geworden. Vervolgens had hij nog 2 of 3 enorme ontploffingen nodig om alles er even uit te gooien en sindsdien is alles weer heerlijk rustig en harmonieus tussen ons.

Misschien is de situatie bij jullie iets complexer, maar meer connectie is altijd de grootste en eerste stap. Als je worstelt met de boosheid of agressie van je kindje nodig ik je uit om het gewoon eens een week of twee te proberen. 15 minuten ‘speciale verbindingstijd’ overdag en 5 minuten extra voor het slapen gaan, en dan te kijken wat er gebeurd.

DELEN IS LIEF!

Leony Vandebelt

Leony is een internationale coach, teacher en auteur op het gebied van intuïtief opvoeden. Ze werkt met sensitieve ouders en ouders van sensitieve kinderen die op zoek zijn naar nieuwe inzichten en effectieve tools om kinderen bewust en positief op te voeden.